Ochlocratie

Weer wat bijgeleerd: Ik zag onlangs de van oorsprong Nederlandse nationale dichter, classicus en schrijver Ilja Leonard Pfeijffer in een fragment van het TV programma Buitenhof van 17 april 2022, waar hij was uitgenodigd omdat hij het boekenweekgeschenk “Monterosso mon amour” voor de Boekenweek van 2022 had geschreven.

2016Winternachten5.jpg
Foto: Wikimedia door Serge Ligtenberg

Naast schrijver en classicus is Pfeijffer in mijn ogen ook een groot filosoof dus het was niet vreemd dat hij tijdens het gesprek met Pieter Jan Hagens ook zijn visie op de Russisch-Oekraïense oorlog beschreef, en vooral de sancties tegen de Russische agressor, met een interessant verzoek aan Pieter Jan Hagens (in het fragment vanaf 8:45).

Verderop in het interview (vanaf 12:00) vertelt Pfeijffer over het einde van de democratie. Volgens Oud-Griekse filosofen bestaan er 3 staatsvormen: ofwel er is één iemand aan de macht, ofwel een klein groepje, ofwel iedereen. De Grieken zagen dat deze drie staatsvormen telkens omsloegen in een negatieve pendant: monarchie in tirannie, aristocratie in oligarchie, en democratie in ochlocratie. Volgens deze filosofen verloopt het proces bovendien cyclisch, wat betekent dat na een democratie via de ochlocratie een terugkeer naar één man aan de macht dreigt.

Die ochlocratie was eerlijk gezegd nieuw voor mij. Volgens Genootschap Onze Taal is het een “door het ge­peu­pel be­heers­te sa­men­le­ving”, en ze citeren daarbij een bekende schrijver:

“Het is de keerzijde van de democratie. Antieke denkers over staatsinrichting (…) hebben al onderkend dat democratie en de zeggenschap van burgers kunnen ontaarden in ochlocratie en de willekeur van de onderbuikgevoelens van het gemene volk. Het is een ingebakken systeemfout van het algemeen kiesrecht.”

Bron: Populisme (Ilja Leonard Pfeijffer, NRC Handelsblad, 6 mei 2016)

Ofwel: Zoals Wikipedia vertelt komt het woord uit een samenstelling van het Griekse van ὄχλος en κρατία wat zoveel betekent als “menigte heerschappij” en is het “een staatsvorm waarbij de bestuurlijke autoriteit gehandhaafd wordt door de opvattingen van de menigte (…) als ontaarde vorm van democratie (…) ook wel “heerschappij van het gepeupel” genoemd”.

Thuis noemen we dat altijd “populisme“.

Het is wel angstig om te beseffen dat blijkbaar onze populiserende/ochlocratiserende maatschappij een opmaat is naar een toekomstige dictatuur.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.