Het Filosofisch Elftal is een tweewekelijkse interview-rubriek in dagblad Trouw. Elke aflevering legt journalist Marc van Dijk een actuele kwestie voor aan twee denkers. In juni 2016 was er in dat kader een gesprek tussen Paul van Tongeren, emeritus-hoogleraar wijsgerige ethiek en Thierry Baudet, oprichter van Forum voor Democratie, maar vooral bekend als Referendum Peppi die de democratie te grabbel heeft gegooid met een referendum, dat officieel over Oekraïne ging, maar voor de organisatoren ordinair als anti EU-referendum is gebruikt om “de EU” en onze democratie een hak te zetten.
“Ik ben erachter gekomen dat deze zogenaamde achterblijvers (‘de kosmopolitische elite’ – red.) veel meer verstand hebben van de wereld dan politici en intellectuelen,” zegt zelf-verklaard intellectueel Thierry Baudet als het gesprek zijn einde nadert, waarop Van Tongeren vraagt of Baudet zelf geen intellectueel is. Baudet’s antwoord: “Ik ben een uitzondering. Ik leg aan intellectuelen uit waarom ze ongelijk hebben en aan het volk waarom het gelijk heeft. Hoe meer opleiding mensen hebben genoten, hoe groter de kans dat ze domme dingen vinden. Dat is een raadsel waar ik me elke dag over verwonder.”
Hij verkoopt zichzelf sedertdien als ‘intellectuele piraat‘ en ‘de belangrijkste intellectueel van de eenentwintigste eeuw‘. Dat vind ik een gruwelijke zelf-overschatting. Het getuigt van lef, maar niet van bescheidenheid. Blijkbaar kan hij niet wachten tot iemand met voldoende kennis zijn brille en genialiteit weet te ontdekken en benoemen en doet hij dat zelf maar. Persoonlijk hou ik niet van dat soort zelf-etikettering en koketterie.
Dat is nog tot daar aan toe, maar deze politicus in spe heeft -net als een paar andere populisten- zichzelf tot “het volk” benoemd. In het gesprek reageert Van Tongeren dan ook:
“Het is gevaarlijk om te spreken van ‘het volk’. Europa helpt ons om die waan van nationale volken te doorbreken en kwijt te raken. En als je zegt dat de elite dom is en het volk verstandig, wat je enkel kan doen door jezelf tot uitzondering te maken, doet mij dat denken aan Nietzsches analyses van het ressentiment en de rol van de priester daarin. Het ressentiment, de wrok, vind je hier terug in de vorm van onbegrip. We snappen niet meer hoe de wereld in elkaar zit, het is allemaal te complex geworden – ‘de EU is ondoorzichtig’. Dat onvermogen verbindt zich met onvrede. En die onvrede wordt vervolgens gemobiliseerd door de populistische ‘priesters’, die er betekenis aan geven. Om macht te verwerven.”
De citaten zijn overgenomen uit het verslag van het gesprek.